skip to Main Content

Column Erik Klooster: Even geen klimaatakkoord, dank u wel

Je zou het niet zeggen, maar het proces van het klimaatakkoord loopt nog. Op dit moment zit het PBL te kauwen op een aantal van de varianten voor elektrisch rijden en voor een CO2-heffing, die door de politiek aan haar zijn voorgelegd. Een tijdelijke windstilte; als die analyse van het PBL terugkomt, gaan we overigens gewoon weer verder, dat wel. Ik voorspel u een chaotische laatste dag voor het zomerreces.

Ik ben van nature een positief ingesteld persoon, maar zelfs ik heb af en toe moeite om te bedenken hoe het klimaatakkoord het brede draagvlak moet opleveren dat het kabinet ermee beoogde. En ik moet ook eerlijk toegeven dat na meer dan een jaar praten ik ook een beetje last krijg van metaalmoeheid. Ik worstel met het gevoel dat we proberen om een ‘vierkante cirkel’ te ontwerpen.

Vorige week was ik overigens bij een bijeenkomst van de Europese koepelorganisatie en daar klapperde men met de oren toen ik vertelde waar in Nederland over wordt nagedacht. In alle landen – ook in die waar er ook wordt nagedacht over extra maatregelen in de vorm van een CO2-prijs – wordt de reductie van de uitstoot van CO2 door de industrie toevertrouwd aan het ETS. Ik zie weinig animo om Nederland te vergezellen in een ‘alleingang’ in Europa, bovenop het ETS. Terwijl dat toch een kernargument is van de voorstanders hier te lande: Nederland moet vooroplopen en dan zal de rest wel volgen. Mijn gesprekspartners begrepen de beweegreden van Nederland ook niet zo goed: wat is de toegevoegde waarde van nationale maatregelen als het ETS de beschikbare ruimte voor CO2-uitstoot bepaalt? Ook de vertegenwoordigers van de Finse overheid zagen er niets in en die gaan het komend half jaar het voorzitterschap van de EU op zich nemen.

Nou heeft het in de regel niet zo heel veel zin om ver terug te gaan, maar toch zijn er paar zaken die opvallen nu we even wat meer tijd hebben om na te denken. (nb: wat deed ik eigenlijk voor het klimaatakkoord?). Ik noem er een paar:

    • De invloed van de analyses van het PBL is heel groot.
      Op verschillende momenten in het proces is de invloed van PBL-cijfers ontzettend bepalend geweest en dat is nog steeds zo. Zo heeft het PBL aangegeven aan de formatietafel welk percentage ‘in lijn is met Parijs’ en zijn de illustratieve pakketten die PBL schetste aan de formatietafel bij de start van het klimaatakkoord bepalend geweest voor de verdeling van hoeveelheid megatonnen over de verschillende klimaattafels. Over deze analyses valt zeker meer te zeggen, maar op een gegeven worden dit ‘politieke feiten’. Dat laatste valt het PBL zeker niet aan te rekenen. Wel mag het PBL zich wat meer rekenschap geven van de impact van haar eigen analyses, zo laat de recente episode met de concept-doorrekeningen van de plannen van GroenLinks en PvdA zien. Het PBL is onderdeel van het politieke spel geworden.

    • Als gevolg van klimaattafels en het bijbehorende proces is de media-aandacht tot enorme hoogte gestegen
      Zelden heeft het onderwerp klimaat in medialand zo hoog op de agenda gestaan als het afgelopen jaar. Van aandacht bij Jinek, EenVandaag en Buitenhof tot werkelijk elke columnist die er wat over geschreven heeft. Mijn analyse is dat het proces achter gesloten deuren, de verwachtingen die zijn gewekt, de evidente politieke onenigheid en de tussentijdse verkiezingen ertoe leiden dat politici en journalisten er maar wat graag op duiken. Uiteraard in combinatie met het groeiend besef dat de wereld niet op koers ligt om het probleem van de klimaatverandering aan te pakken. Wat mij dan bijvoorbeeld wel opvalt is dat rapporten die ferme maatregelen voorstellen, of grote voordelen van streng klimaatbeleid voorspiegelen, breed worden uitgemeten. En dat rapporten die de kosten en risico’s van nationale plannen in beeld brengen, zoals de PwC-‘speelveldtoets’ over de effecten van een CO2-heffing op het vestigingsklimaat van de industrie, amper het nieuws halen.
    • Het helpt niet als er politieke onenigheid is/dreigt om die uit te besteden aan de polder
      Het hele proces is gestart uit gebrek aan analyse en overdenking na de verkiezingen van 2017. ‘We nemen een percentage en laten de polder het oplossen’. Inmiddels is het een politieke ‘chefsache’ geworden en wordt er politieke koehandel bedreven tussen stimuleren van elektrisch vervoer en een CO2-heffing voor de industrie. En vergeet de politiek te sturen op hoofdlijnen. Mijn observatie is dat we wel ver verwijderd dreigen te raken van wat we ooit gingen doen, namelijk innovatieve projecten van de grond krijgen in de Nederlandse industrie.

Inmiddels bereiken de plannen van het Nederlandse klimaatbeleid ook de hoofdkantoren van de verschillende bedrijven die in Nederland actief zijn. Verschillende plant managers zeggen tegen mij dat de internationale hoofdkantoren met stijgende verbazing en onbegrip kennisnemen van het Nederlandse klimaatbeleid.

Toch blijf ik positief. Als de industrie ergens goed verduurzaamd kan worden en als we het nou ergens moeten kunnen organiseren, dan is het wel in Nederland. Gebruik die polder ook vooral waar ze goed in is, namelijk organiseren. Op alle domeinen, dus niet alleen in de industrie, maar zeker ook in de mobiliteitssector en gebouwde omgeving.

Als het klimaatakkoord gesloten is, zal menigeen inzien dat ook grote bedrijven willen verduurzamen, dat de impact voor de burgers beperkt is, dat er juist ook investeringen moeten worden aangetrokken en dat een nationale CO2-heffing bovenop het ETS niet helpt voor het perspectief van een installatie. Dat we weer op hoofdlijnen moeten gaan sturen, dat je van het PBL niet kan verwachten dat ze jouw politieke meningsverschillen kan weg rekenen en dat het klimaatdebat weer als doel krijgt innovatie en projecten aan te jagen.

En als ik helemaal enthousiast word, denk ik dat men na deze zomer misschien ook nog wel inziet dat het verstandiger is het klimaatbeleid wat meer op afstand te zetten van de politiek, bijvoorbeeld door het onder te brengen bij de ACM en dan te sturen op afstand. Werkt prima bij de mededingingswet, weet ik uit ervaring. De politiek stuurt op hoofdlijnen en laat de uitvoering over aan iemand anders. Op die manier voorkom je dat er op detailniveau wordt besloten door de politiek.

Kijk, zo’n tijdelijke windstilte is nog best handig om even rustig – positief – na te denken.

×Close search
Zoeken