skip to Main Content

Column Erik Klooster, directeur VNPI: mijn wens voor 2019

Ooit was de discussie over het klimaat voorbehouden aan experts en moest je met een vergrootglas op zoek naar wat politici, deskundigen en ‘gerenommeerde onderzoeksbureaus’ daarvan vonden. Ik constateer dat die periode voorgoed voorbij is.

Inmiddels hebben we zelfs in de Telegraaf in chocoladeletters gezien dat de klimaatdiscussie een heikel punt is in de coalitie. Daarmee heeft de klimaatdiscussie in ieder geval zijn intrede bij het grote publiek gedaan.

Wie terugkijkt op het onderwerp klimaat, kan stellen dat het nooit echt hoog op de politieke agenda heeft gestaan. En dan bedoel ik niet dat partijen daar niet mee bezig zijn geweest, of dat individuele ministers niet hun stinkende best hebben gedaan. Ik bedoel dat het klimaat nooit een thema is geweest bij de verkiezingen. Waarschijnlijk is het enige moment dat het grote publiek zich kan herinneren het moment waarop VVD-lijsttrekker Rutte zijn uitspraken deed over windmolens die op subsidie draaien.

Zo ook bij de verkiezingen van maart 2017. Ondanks dat er wel degelijk plannen in de verschillende verkiezingsprogramma’s te vinden zijn, speelde het onderwerp geen rol van betekenis in de media. Ook bij de debatten is er bijna geen tijd aan gewijd. Na de verkiezingen bleek de formatie lastig op verschillende onderwerpen en zeker ook op klimaat. Uiteindelijk hebben de vier regeringspartijen aan het PBL gevraagd hoeveel CO₂ er moet worden gereduceerd ‘om aan Parijs te voldoen’ en vroegen deze vier hoe dat zou moeten gebeuren. Zie daar de indicatieve tabel. Als bezweringsformule werd ervoor gekozen om de hele opgave in te vullen met een klimaatakkoord dat voor de zomer zou worden afgesloten door maatschappelijke organisaties.

De verdere invulling is dus overgelaten aan de polder. Ik denk nog steeds dat aan de formatietafel niemand zich de omvang van deze opgave realiseerde. Niemand dacht na over hoe een dergelijk akkoord eruit zou moeten zien. Daar komt bij dat dit akkoord door verschillende clubs met inherent tegengestelde belangen moet worden bereikt. Je kan jezelf dus afvragen of iedereen aan tafel wel baat heeft bij een akkoord. Bovendien maakt één van de partijen, namelijk de milieubeweging, de inkomenspolitiek tot de kern van haar inzet aan tafel. Ga er maar aan staan!

Ondanks de tegenstellingen in de polder, is er ontzettend veel werk verricht. Er zit veel waarde in het feit dat verschillende organisaties zo veel werk hebben verricht en elkaar op zoveel punten zo dicht zijn genaderd.

Het idee achter de gekozen formule voor het klimaatakkoord was natuurlijk het succes van het energieakkoord uit 2013. Henk Kamp wist vier jaar lang een onwillige Kamer op afstand te houden met maar één antwoord: ‘Nee! Want het staat niet in het energieakkoord’. Zijn insteek was dat heel het maatschappelijk middenveld eerst achter de koers moet staan voordat er zaken veranderen. Tot die tijd loodste hij het beleid door de Kamer.

Nu is het achteraf makkelijk praten, maar het blijkt nu heel wat lastiger dan de eerste keer in 2013. Wellicht gaat het niet om het vraagstuk zelf, maar vooral de manier waarop de opdracht dient te worden ingevuld. De opdracht moet niet alleen worden uitgevoerd met te weinig budget. Deze moet ook nog passen binnen de politieke grenzen van vier partijen die het eigenlijk niet met elkaar eens zijn. Daarmee is de kous niet af. Immers aan het eind van de rit zal de politiek zelf alsnog aan de knoppen gaan zitten draaien. De uitkomst is onzeker.

Maar met het optuigen van het proces zijn ook de media wakker geworden. Blijkbaar is het zo dat als je achter gesloten deuren werkt, het interessant is om te kunnen melden dat de partijen aan tafel ‘lijnrecht tegenover elkaar staan’ of dat ‘het overleg op breken staat.’ En natuurlijk hebben verschillende partijen daar met regelmaat handig gebruik van gemaakt. Het lekken van rapporten en het via de media onderhandelen is onderhand tot een kunst verheven. Ik zie het met lede ogen aan. De energie en klimaat discussie is in mijn ogen niet gebaat bij scherpe oneliners of het uitvergroten van tegenstellingen. In de praktijk ligt het vaak genuanceerder.

Maar….

Zou een deel van de ongenuanceerde en soms zelfs compleet verkeerde berichtgeving niet ook te maken hebben met het feit dat mensen zich overvallen voelen? En zou de berichtgeving niet ook een gevolg zijn van het feit dat politici hebben verzuimd mensen mee te nemen? Is niet juist de les van besluitvorming over Europa, Barendrecht, of welk onderwerp dan ook, dat wanneer je mensen niet meeneemt, ze sowieso tegen zijn?

Het onderwerp klimaat had natuurlijk in de verkiezingscampagne van 2017 aan de orde moeten komen. Politici hadden daar duidelijk en hardop moeten aangeven wat deze keuzes gaan betekenen voor mensen. Niet alleen achter in je huis, maar ook in je portemonnee. Nu buitelt iedereen over elkaar en is het onderwerp tot een halszaak gemaakt in de coalitie. In de regel wordt daar de kwaliteit van de besluitvorming niet beter van. Zeker niet bij complexe materie als klimaat.

Het is goed dat er meer aandacht is voor de klimaatdiscussie en het klimaatakkoord. Maar inmiddels is het wel zaak om de initiële gedachte, een positieve route naar voren, weer terug te vinden.

Dus wat wens ik voor 2019?

Mijn wens is dat we een genuanceerde discussie voeren zonder dat we verschillen uitvergroten of belangrijke context weglaten.

Wist u dat dat onderwerp CO₂-taks uitgebreid aan de industrietafel is besproken? En dat daar een onderzoek lag dat veel nauwgezetter kijkt dan het onderzoek van DNB. Dit onderzoek gaf aan dat een Nederlandse CO₂-belasting een CO₂-reductie van slechts 1 megaton in Nederland oplevert, maar dat er mogelijk 2,7 megaton aan CO₂ weglekt naar het buitenland? En wist u dat het onderzoek van DNB niet gekeken heeft naar de effect van CO₂-taks op de uitstoot? En wist u dat ook DNB een Europese taks aanbeveelt en de nadelen van een nationale taks duidelijk in beeld brengt? Nee, dat dacht ik al.

Ik kan nog wel even doorgaan. Ook over CCS of de mobiliteitstafel trouwens.

Wellicht tegen beter weten in wens ik u een genuanceerd 2019!

Erik Klooster

×Close search
Zoeken